Data-onderzoek · 25 jaar Sinterklaasjournaal

Is het Sinterklaasjournaal enger geworden?

Het voelt zo, en ik ben niet de enige die dat vindt. Maar niemand had het gemeten. Ik liet AI 26 seizoenen verhaallijnen en ruim 200 uitzendingen doorlezen. Ja, het is spannender geworden, al tien jaar een beetje meer. En het is op een andere manier spannend dan vroeger.

Toen · 2009
Pieten doen een quiz: met welke pan kun je geen ei bakken? Met een dakpan (2009)
Aflevering 17 van 2009 opent met een pietenquiz.
Nu · 2024
Einde aflevering 2, 2024: de stoomboot ligt weer stil voor een brug
Aflevering 2 van 2024 eindigt, net als aflevering 1, met een stilliggende stoomboot.

Dit jaar keek ik voor het eerst sinds mijn kindertijd weer het Sinterklaasjournaal. Ik schrok ervan. Het voelde veel spannender en negatiever dan ik me herinnerde. Maar toen het programma in 2001 begon was ik zelf nog een kind, dus misschien herinner ik het me gewoon niet goed.

Ik ben niet de enige met dat gevoel. In 2024 kreeg de NTR klachten over een aflevering waarin Sinterklaas met een ambulance naar het ziekenhuis ging en zijn gips eraf werd gezaagd. In 2025 schreef een vader op LinkedIn dat een aflevering over een noodpakket "over angst zaaien" ging. Iemand die het echt had uitgezocht kon ik niet vinden. Dus deed ik dat zelf.

Het korte antwoord

  • Het wordt spannender, maar langzaam. Sinds 2013 loopt de spanning geleidelijk op. 2025 was het spannendste seizoen dat ik volledig kon meten.
  • Vroeger ging het mis door een gekke piet, nu door een echte ramp. Het aandeel realistische problemen in de verhaallijn steeg van ongeveer een derde naar meer dan de helft.
  • Problemen lijken langer open te blijven. In 2025 stond er in de laatste week voor pakjesavond meer open dan eerder in het seizoen, in de jaren daarvoor juist minder. Dat is een aanwijzing, geen bewijs: het gaat om weinig afleveringen.
  • De grappen blijven grotendeels, de liedjes verdwijnen bijna.

De fragmenten van vóór 2019 zijn gemaakt toen pieten nog zwart geschminkt waren. Ze staan hier als historisch beeldmateriaal.

Van gekke piet naar echte ramp

Het grootste verschil zit in de oorzaak van de problemen. Vroeger was dat bijna altijd een piet die iets doms deed. De Vergeetpiet gooit alle pepernoten overboord om de weg terug naar Spanje te markeren, en de vissen eten ze op (2010). Een babypiet eet stukjes van alle chocoladeletters (2010). Pietje Precies eet te veel pepernoten, krijgt Notenkolder en doet de kluis met alle cadeaus op slot (2003).

Tegenwoordig ontstaan problemen zoals in het echte nieuws. De stoomboot krijgt steeds meer lekkages en zinkt naar de bodem (2022). Sinterklaas blijkt een gebroken been te hebben, krijgt een rolstoel en een ziekenhuisbed en gaat met de ambulance naar het ziekenhuis (2024).

Hoeveel problemen in de verhaallijn zouden echt kunnen gebeuren?

Aandeel realistische problemen per seizoen (zoals een lek, ziekte of een dichte brug), tegenover sprookjesachtige (zoals Notenkolder). De streep is het gemiddelde per periode. Beweeg over of tik op een balk voor het begin van de verhaallijn.

Bron: Wikipedia-samenvattingen van alle 26 seizoenen, elk twee keer onafhankelijk beoordeeld door het AI-model Claude Haiku. 2026 is het lopende seizoen.

Ook fysiek gevaar komt vaker voor. Brand, zinken, storm of ziekte zat in 19 procent van de seizoenen tot 2008, en in 40 procent van de seizoenen sinds 2017. Sinterklaas zelf overkwam pas in 2024 voor het eerst iets. Het huidige seizoen begon met een Sinterklaas die onvindbaar was.

Helemaal zacht was het vroeger ook niet. In 2003 werd een meisje dat een cadeau aan Sinterklaas zou geven aangereden door een piet en moest ze naar het ziekenhuis. Maar zulke momenten waren uitzonderingen in een verhaal vol gestuntel.

Toen · 2009
Piet bij de dokter krijgt een pleister op zijn strooizak tegen verstrooidheid (2009)
Piet heeft "verstrooidheid". De dokter plakt een pleister op zijn strooizak.
Nu · 2023
Pieten ontdekken dat ze het Grote Boek vergeten zijn (2023)
"Het is gewoon een ramp als Sinterklaas zijn grote boek niet heeft." (2023)

Langzaam spannender

Samenvattingen zeggen weinig over de toon, dus keek ik ook naar de uitzendingen zelf. Via het internetarchief vond ik de ondertitels (teletekst 888) van 200 gewone afleveringen, met complete seizoenen voor 2016, 2018 tot en met 2022 en 2025. Een sentimentmodel bepaalde per zin of die negatief was, en Claude Haiku gaf elke aflevering een spanningsscore.

Aandeel negatieve zinnen per aflevering

Elke stip is één uitzending. De streep is het gemiddelde van dat seizoen. Van 2023 en 2024 zijn de ondertitels niet meer te vinden.

2013-20222025-2026seizoensgemiddelde
Sentimentmodel twitter-xlm-roberta-base-sentiment-multilingual, per zin, alleen NPO-ondertitels. Seizoenen met minder dan drie gevonden afleveringen zijn weggelaten.

De lijn loopt langzaam omhoog. Rond 2016 was ongeveer 34 procent van de zinnen negatief, in 2025 40 procent. De spanningsscore van Haiku zegt hetzelfde: gemiddeld 3,3 op 10 in 2016-2022, 4,1 in 2025. Beide verschillen zijn statistisch duidelijk (p < 0,01). Een plotselinge breuk is het niet. Ook 2014 en 2022 zaten al hoog.

Blijven problemen langer openstaan?

Mijn eigen vermoeden was dat problemen vroeger op tijd werden opgelost en nu blijven hangen. Daarom telde Haiku per aflevering hoeveel problemen er aan het einde nog openstaan.

Hoeveel problemen staan er open aan het eind van een aflevering?

Gemiddelde per fase van het seizoen, tot pakjesavond op 5 december.

2016-2022 (146 afleveringen)2025 (25 afleveringen)
Bron: NPO-ondertitels, per aflevering beoordeeld door Claude Haiku.

In 2016-2022 liep het aantal open problemen in de laatste week terug. De verhaallijnen werden netjes afgewikkeld voor pakjesavond. In 2025 leek het andersom te gaan: er stond meer open naarmate 5 december dichterbij kwam. Dat is een aanwijzing en geen bewijs. De laatste week van 2025 telt maar 6 afleveringen en het verschil is statistisch niet duidelijk (p = 0,31).

Wel eindigden in 2025 bijna alle afleveringen (92 procent) op een cliffhanger, tegenover 80 procent in de jaren ervoor.

Toen · 2004
Het hele Pietenhuis zingt 'En we zingen en we springen' (2004)
3 december 2004: alles is opgelost en het hele Pietenhuis zingt.
Nu · 2024, aflevering 1
Einde aflevering 1, 2024: de stoomboot ligt stil voor een brug zonder brugwachter
Het einde van aflevering 1 in 2024: de stoomboot ligt stil voor een brug zonder brugwachter.

Er wordt in 2025 ook vaker gerustgesteld. In 92 procent van de afleveringen zegt iemand iets als "geen paniek, het komt goed". De makers lijken te weten dat het spannend is.

Paniek! Paniek, paniek, paniek!
Ho, ho, ho, welnee. Er is geen enkele reden tot paniek.888 · Het Sinterklaasjournaal, 10 november 2025

Meer dreiging, bijna geen liedjes meer

Haiku gaf ook elke zin een functie: dreiging, grap of spelletje, liedje, gezelligheid of informatie. Zo zie je waar de zendtijd van een aflevering aan opgaat.

Hoe wordt de zendtijd besteed?

Aandeel van de zendtijd per functie, gemiddeld per periode. Tussen haakjes het aantal afleveringen.

"Overig" is informatie, reportages, oplossingen en vooruitblikken. Bron: NPO-ondertitels van 194 gewone afleveringen, elke zin gecodeerd door Claude Haiku.

Dreiging groeide van 22 naar 27 procent van de zendtijd. Grappen en spelletjes namen iets af, maar zijn nog steeds een kwart van elke aflevering. "Alleen nog maar spannend" is het Sinterklaasjournaal dus niet. Wat wel bijna verdween, is zingen. Van ruim 3 procent van de zendtijd in 2013-2016 naar 1 procent nu.

Toen · 2018
Superpiet zingt een Superman-parodie (2018)
Superpiet zingt haar eigen tune (2018).
Nu · 2024
Verslaggever in de verkeerscentrale waar alle bruggen worden bediend (2024)
Een verslaggever in de centrale waar alle bruggen van Nederland worden bediend.

Ook het beeld is veranderd

Hieronder staan ruim 1.500 beelden uit vier afleveringen van toen naast evenveel beelden uit vier afleveringen van nu, gesorteerd op kleur. Toen: warm rood, roze en paars uit de studiodecors, met groepen pieten bij elkaar. Nu: veel meer grijs, groen en donker. Buitenlocaties onder een Nederlandse novemberlucht, een verkeerscentrale, en schemerige kamers met één lamp.

Toen · 2009-2018
Mozaïek van ruim 1.500 beelden uit afleveringen van 2009-2018, gesorteerd op kleur: veel warm rood, roze en paarsDe tien dominante kleuren van 2009-2018
Nu · 2023-2024
Mozaïek van ruim 1.500 beelden uit afleveringen van 2023-2024, gesorteerd op kleur: meer grijs, groen en donkerDe tien dominante kleuren van 2023-2024

Gemeten over vier afleveringen van toen en vier van nu is het beeld gemiddeld 14 procent donkerder. Helemaal sluitend is dat niet. De oudste aflevering die ik vond, uit 2004, speelt zich grotendeels 's nachts af op de boot en is donkerder dan alles van nu.

Wat betekent dit?

Het gevoel dat het Sinterklaasjournaal spannender is geworden klopt, maar een plotselinge omslag is het niet. Het programma schuift al jaren langzaam op, met iets meer dreiging, minder liedjes en mogelijk meer losse eindjes.

32% → 55%
realistische problemen in de verhaallijn (2001-08 tegenover 2017-26)
3,3 → 4,1
spanningsscore per aflevering (2016-22 tegenover 2025)
3% → 1%
zendtijd met een liedje (2013-16 tegenover nu)

Waarom dat zo is, kan ik uit deze data niet halen. Bedenker en scenarioschrijver Ajé Boschhuizen is er al vanaf het begin bij. Wel veranderde er de afgelopen jaren veel rond het programma: presentatrice Dieuwertje Blok overleed in maart 2025, Merel Westrik nam het over, en in 2026 nam Gijs Naber de rol van Sinterklaas over van Stefan de Walle.

Wat wel duidelijk is: het programma ruilde gestuntel van pieten en meezingers in voor realisme. Dat maakt het spannender, en voor een vijfjarige ook dichter bij huis. Een piet met Notenkolder bestaat niet. Een ambulance, een lek schip en een noodpakket wel.

Zo heb ik het onderzocht

Dit onderzoek deed ik met AI-tools zoals Claude (Anthropic) en ElevenLabs. De uitgebreide methode en alle data staan op een aparte pagina.

  1. Verhaallijnen. De Wikipedia-samenvattingen van alle 26 seizoenen, elk twee keer onafhankelijk gecodeerd door Claude Haiku op ernst, oorzaak, framing en het moment van oplossen. Overeenstemming tussen de twee coderingen: correlatie 0,6 tot 0,85.
  2. Uitzendingen. De ondertitels (teletekst 888) van 200 gewone afleveringen uit 2008-2026, opgespoord via het Wayback-archief en NPO Start. Daarnaast tien afleveringen van YouTube en archive.org, uitgeschreven met ElevenLabs Scribe, voor de gifjes en de beeldanalyse.
  3. Sentiment. Een standaard meertalig sentimentmodel per zin, en per aflevering een spanningsscore van Claude Haiku.
  4. Codering per zin. Bijna 36.000 zinnen, gelabeld op valentie en functie. Een deel werd dubbel gecodeerd: overeenstemming kappa 0,65-0,87.
  5. Beeld. Eén beeld per 1,6 seconde uit vier afleveringen van 2009-2018 en vier van 2023-2024, gemeten op helderheid en kleur. De aflevering uit 2004 (een donkere VHS-opname) en die uit 2017 (met gebarentolk in beeld) tellen hier niet mee.

Beperkingen. Van 2023 en 2024 zijn alleen de eerste twee afleveringen te vinden, en van vóór 2013 bijna niets. Wikipedia-samenvattingen zijn door fans geschreven. Bij 2023 las één van de twee coderingen een zin uit de castlijst als verhaal; daar telt alleen de andere. En AI-codeurs zijn geen vijfjarigen. Ze meten wat er gezegd wordt, niet hoe muziek, licht en camerawerk aankomen.