Wat is je plan B als je AI-tool morgen wegvalt?

De meeste teams die AI omarmen, denken vooral na over wat het oplevert. Zelden over de omgekeerde vraag: wat als de tool waar we op zijn gaan leunen morgen veel duurder wordt, geblokkeerd raakt of gewoon uit de lucht is? Het is een saaie vraag, tot het moment dat het gebeurt. En dan blijkt vaak dat niemand het overzicht had.

Het korte antwoord

Enige afhankelijkheid van gereedschap is normaal; we leunen ook op e-mail en stroom. Het probleem ontstaat pas als kritisch werk stilzwijgend op één externe dienst rust zonder dat iemand dat volgt, en zonder plan B. Het risico zit niet in een uurtje uitval, maar in het ontbreken van overzicht: wie weet eigenlijk hoeveel van ons werk niet meer zou werken als deze ene tool wegvalt?

De afhankelijkheid groeit sneller dan het besef

Dat de afhankelijkheid reëel is, blijkt uit onderzoek. In de Nationale AI Vertrouwensmonitor van KPMG en Ipsos I&O (1.013 Nederlanders) zegt 15% zijn werk of studie niet meer zonder AI te kunnen doen. En het gebruik stijgt hard: volgens de MSI-ACI AI-Barometer gebruikt inmiddels 41% van de Nederlanders AI voor werk, tegen 26% ruim een jaar eerder.

Die groei gaat meestal ongepland. Niemand besluit "wij maken ons afhankelijk van deze tool". Het sluipt erin, taak voor taak, tot een deel van het werk zonder die dienst niet meer soepel loopt. Precies omdat het geleidelijk gaat, mist de organisatie het moment om te vragen of dat verstandig is.

Twee kanten van de afhankelijkheidsvraag

Waarom je je er niet druk om hoeft te maken. We zijn voor bijna alles afhankelijk van leveranciers, van de energiemaatschappij tot je e-mailprovider. Een goede tool die je werk beter maakt, moet je gebruiken, niet mijden uit angst dat hij ooit wegvalt. Voor veel taken is het alternatief simpelweg: het weer zelf doen, iets langzamer.

Waarom het je toch kan opbreken. Het wordt anders als een dienst onmisbaar is geworden en je geen terugvaloptie hebt. Denk aan een prijssprong die je budget omgooit, een leverancier die de voorwaarden verandert, een storing op een deadline, of een tool die je werkgever ineens verbiedt om privacyredenen. Als je dan pas ontdekt hoeveel eraan hing, ben je te laat.

Van stil risico naar een plan B

Je hoeft geen doemdenker te zijn om dit netjes te regelen. Een paar praktische vragen brengen het risico in beeld:

• Waar leunen we echt op? Breng in kaart welk werk zonder deze tool zou vastlopen, niet in het algemeen maar concreet.
• Wat is het alternatief per taak? Voor sommige taken is dat een andere tool, voor andere gewoon het weer zelf doen. Weten dat het kan, is het halve werk.
• Wie houdt dit bij? Vaak heeft niemand het overzicht. Beleg het ergens, net als bij andere leveranciersrisico's.

Dit hoeft geen groot project te zijn. Het gaat erom dat de afhankelijkheid bewust is in plaats van toevallig.

De vraag om aan tafel te leggen

Dit is bij uitstek een gesprek voor het hele team, want de afhankelijkheid is collectief geworden. Twee kaarten uit de AI-gesprekskaarten leggen die knoop bloot:

"Wat doen we als de AI-tool waar we op zijn gaan leunen morgen veel duurder of uit de lucht is?"

"Wie of wat bepaalt eigenlijk ons tempo met AI: de directie, de markt, een paar enthousiastelingen, of de waan van de dag?"

Vaak blijkt in zo'n gesprek dat niemand het volledige overzicht heeft, en dat is precies het inzicht dat je zoekt.

Verder lezen

Wil je eerst afspraken maken over verantwoord AI-gebruik? Lees AI-afspraken maken met je team. En benieuwd hoe werkend Nederland in AI staat? Bekijk de cijfers in Wat vindt werkend Nederland écht van AI?.